Τις απόψεις για την ιδεώδη πολιτεία, την καλλίπολιν, που διασφαλίζει στον πολίτη της τον άριστον βίον

[Κώστας Γιαβασογλου]

Εμείς συμμετέχουμε στα κοινά εθελοντικά ανιδιοτελως επισημσινοντας τα στραβά και προτείνοντας διορθώσεις.
Επιθυμούμε "την ιδεώδη πολιτεία, την καλλίπολιν, που διασφαλίζει στον πολίτη της τον άριστον βίον" [Πλάτωνας]

[Γιώργος Βλάμης - Ιδρυτής]

Αντιπαραβολή των θέσεων της Γέννησης με την Πολιτεία του Πλάτωνα

Η Πολιτεία του Πλάτωνα αποτελεί ένα από τα κορυφαία έργα της πολιτικής φιλοσοφίας, στο οποίο διερευνώνται τα ζητήματα της δικαιοσύνης, της εξουσίας, της παιδείας και της ορθής οργάνωσης της κοινωνίας. Η αντιπαραβολή της πλατωνικής πολιτείας με τις σύγχρονες πολιτικές προσεγγίσεις της Γέννησης δεν στοχεύει στην ιστορική εξίσωση των δύο, αλλά στην ανάδειξη θεμελιωδών διαφορών ανάμεσα σε ένα ιδεατό, ιεραρχικό πρότυπο και μια συμμετοχική, δημοκρατική πρόταση του παρόντος.

Δικαιοσύνη: αρμονία ή διαδικασία

Ο Πλάτων ορίζει τη δικαιοσύνη ως την κατάσταση κατά την οποία «τὸ τὰ αὑτοῦ πράττειν καὶ μὴ πολυπραγμονεῖν» αποτελεί το θεμέλιο της εύρυθμης πολιτείας (Πολιτεία Δ΄, 433a–434c). Κάθε άτομο και κάθε κοινωνική τάξη οφείλει να επιτελεί το έργο που της αρμόζει, ώστε να διατηρείται η συνολική αρμονία του πολιτικού σώματος.

Η Γέννηση, αντίθετα, δεν αντιλαμβάνεται τη δικαιοσύνη ως στατική κατάσταση ή ως αποτέλεσμα αυστηρής κατανομής ρόλων, αλλά ως δυναμική πολιτική διαδικασία. Η δικαιοσύνη παράγεται μέσα από τον διάλογο, τη συλλογική κρίση και τη συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση των αποφάσεων που τους αφορούν. Ενώ στον Πλάτωνα η δικαιοσύνη «είναι», στη Γέννηση η δικαιοσύνη «γίνεται».

Κοινωνικές τάξεις και πολιτική ισότητα

Στην Πολιτεία, η διάκριση των κοινωνικών τάξεων αποτελεί θεμελιώδη αρχή. Ο Πλάτων παρομοιάζει την πόλη με την ψυχή, διακρίνοντας τρία μέρη: το λογιστικόν, το θυμοειδές και το επιθυμητικόν (Πολιτεία Δ΄, 435a–441c). Αντίστοιχα, η κοινωνία οργανώνεται σε κυβερνήτες, φύλακες και παραγωγούς.

Η Γέννηση απορρίπτει αυτή την ανθρωπολογική και πολιτική ιεράρχηση. Δεν θεωρεί ότι οι πολίτες διαθέτουν εκ φύσεως διαφορετικό πολιτικό «πεπρωμένο», αλλά ότι όλοι έχουν τη δυνατότητα και το δικαίωμα συμμετοχής στα κοινά. Η πολιτική ισότητα δεν προκύπτει από τη συμμόρφωση σε έναν προκαθορισμένο ρόλο, αλλά από την κοινή συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων.

Εξουσία και γνώση

Κεντρική θέση στην πλατωνική πολιτεία κατέχει ο φιλόσοφος-βασιλιάς. Ο Πλάτων υποστηρίζει ότι μόνο όσοι έχουν στραφεί προς τη γνώση του Αγαθού είναι ικανοί να κυβερνήσουν δίκαια (Πολιτεία ΣΤ΄, 484b–487a). Η εξουσία εδράζεται στη γνώση και η γνώση συγκεντρώνεται σε λίγους.

Η Γέννηση διαφοροποιείται ριζικά από αυτή την αντίληψη. Η γνώση δεν αποτελεί προνόμιο μιας ελίτ ούτε νομιμοποιεί τη συγκεντρωτική εξουσία. Αντιθέτως, η πολιτική σοφία προκύπτει από τη συλλογική εμπειρία, τη δημόσια ανταλλαγή επιχειρημάτων και τη συμμετοχή της κοινωνίας. Η εξουσία δεν «ανατίθεται στους γνωρίζοντες», αλλά ασκείται από τους πολίτες.

Παιδεία και πολιτική συγκρότηση

Η παιδεία στην Πολιτεία λειτουργεί ως μηχανισμός επιλογής και διαμόρφωσης των κυβερνητών. Η μακρά και αυστηρή εκπαίδευση των φυλάκων στοχεύει στη στροφή της ψυχής από το γίγνεσθαι στο είναι, από τη δόξα στην αλήθεια (Πολιτεία Ζ΄, 518b–521b). Η γνώση είναι ιεραρχημένη και κατευθυνόμενη.

Η Γέννηση αντιλαμβάνεται την παιδεία ως ανοιχτή, κοινωνική και πολιτική διαδικασία. Δεν αποσκοπεί στη διαμόρφωση κυβερνητών, αλλά στην ενδυνάμωση των πολιτών. Η πολιτική συνείδηση δεν καλλιεργείται μέσω επιλεκτικής εκπαίδευσης, αλλά μέσω της ενεργού συμμετοχής στη δημόσια ζωή.

Ιδεατή πολιτεία και ζώσα δημοκρατία

Η Πολιτεία συνιστά ένα κατεξοχήν ιδεατό έργο. Ο ίδιος ο Πλάτων αναγνωρίζει ότι το περιγραφόμενο πολίτευμα ίσως να μην υπάρξει ποτέ στην ιστορική πραγματικότητα, αλλά λειτουργεί ως πρότυπο (Πολιτεία Θ΄, 592a–b). Πρόκειται για φιλοσοφικό υπόδειγμα, όχι για άμεσο πολιτικό σχέδιο.

Η Γέννηση, αντίθετα, εδράζεται στη συγκεκριμένη κοινωνική πραγματικότητα. Δεν αναζητά την τέλεια πολιτεία, αλλά τη βελτίωση της δημοκρατικής πράξης εδώ και τώρα, μέσα από συμμετοχή, διαφάνεια και συλλογική ευθύνη.

Συμπερασματικά

Η πλατωνική Πολιτεία προτείνει μια δικαιοσύνη που θεμελιώνεται στην ιεραρχία, τη γνώση των ολίγων και την αρμονία των ρόλων.
Η Γέννηση προτείνει μια δικαιοσύνη που αναδύεται από τη συμμετοχή των πολλών, τον δημόσιο λόγο και τη συλλογική δράση.

Η αντιπαραβολή αυτή αναδεικνύει μια ουσιώδη μετάβαση από την ιδεατή πολιτεία της φιλοσοφικής ελίτ, στη ζώσα δημοκρατία του ενεργού πολίτη.

[Georgios Nousias]

Σε κάποια θέματα όπου χρειάζεται εξειδίκευση όπως ο νόμος , δικαιοσύνη, εφαρμογή αυτών θεωρώ ότι πρέπει να στηρίζεται στους άριστους σε γνώση αλλά και ηθική, αρετή , σύνεση. Δεν γίνεται να επαφίεται στους πολλούς διότι φίλοι μου ο νόμος και κατά επέκταση η δικαιοσύνη άρχεται από την ηθική και τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες και η ηθική είναι πολύ διαφορετική για κάθε ένα και οι συνθήκες αλλάζουν σταδιακά και όχι αυτόματα και ίδια για όλους άρα εάν αφεθεί στους πολλούς θα έχουμε μια " χαβρα των Ιουδαίων" χωρίς κατάληξη χωρίς υπόβαθρο χωρίς ουσία αλλά μια ιδιοτέλεια.

[Γιώργος Βλάμης - Ιδρυτής]

Σε κάποια θέματα όπου χρειάζεται εξειδίκευση όπως ο νόμος , δικαιοσύνη, εφαρμογή αυτών ...

Ο νόμος χρειάζεται ειδικούς για να εφαρμόζεται, όχι ελίτ για να νομιμοποιείται.
Χωρίς τη συμμετοχή της κοινωνίας, η δικαιοσύνη παύει να είναι δίκαιη και γίνεται εργαλείο εξουσίας.
Η ηθική δεν επιβάλλεται από τους “άριστους”, αλλά διαμορφώνεται συλλογικά και ελέγχεται δημοκρατικά.

Η εξειδίκευση είναι απαραίτητη στην εφαρμογή του νόμου, αλλά η νομιμοποίησή του δεν μπορεί να αποκόπτεται από την κοινωνία, γιατί τότε ο νόμος παύει να είναι δίκαιος και γίνεται εργαλείο εξουσίας μιας ελίτ.

1. Λάθος ταύτιση: άλλο η εξειδίκευση, άλλο η κυριαρχία

Η αρχική τοποθέτηση συγχέει δύο διαφορετικά πράγματα:

Εξειδίκευση: ναι, ο νόμος χρειάζεται γνώση για να εφαρμοστεί.
Αποκλειστική εξουσία των “αρίστων”: όχι, γιατί τότε καταργείται η δημοκρατική νομιμοποίηση.

Οι ειδικοί υπηρετούν τον νόμο, δεν τον ιδιοποιούνται.
Αλλιώς περνάμε από τη δημοκρατία στην τεχνοκρατία ή στην αριστοκρατία.

2. Το επιχείρημα «οι πολλοί δεν έχουν κοινή ηθική» είναι επικίνδυνο

Η θέση λέει: «η ηθική διαφέρει άρα δεν μπορεί να αφεθεί στους πολλούς».

Αν το δεχτούμε αυτό, τότε:

Ποιος ορίζει ποια ηθική είναι η “σωστή”;
Με ποια νομιμοποίηση;
Και ποιος ελέγχει τους “ηθικά άριστους”;

Ιστορικά, οι μεγαλύτερες αδικίες έγιναν ακριβώς από ανθρώπους που θεωρούσαν τον εαυτό τους:

πιο ηθικό, πιο φωτισμένο, πιο άξιο από τους πολλούς.

3. Η ηθική δεν προηγείται της κοινωνίας – συνδιαμορφώνεται

Η τοποθέτηση λέει ότι ο νόμος ξεκινά από την ηθική.
Στην πραγματικότητα:

Η ηθική γεννιέται μέσα στις κοινωνικές σχέσεις, δεν πέφτει από πάνω.

Αν αφαιρέσεις τη συμμετοχή της κοινωνίας:

ο νόμος παγώνει
η ηθική αποσυνδέεται από την πραγματικότητα
η δικαιοσύνη γίνεται τυπική, όχι ουσιαστική

Γι’ αυτό οι νόμοι αλλάζουν με κοινωνικούς αγώνες, όχι με “ηθικούς άριστους”.

4. Το επιχείρημα «θα γίνει χαβρα των Ιουδαίων» είναι ψευδές δίλημμα

Το να λες:

«ή οι άριστοι ή χάος»

είναι ψευδές δίλημμα.

Η πραγματικότητα είναι:

Δημοκρατική συμμετοχή στη διαμόρφωση
Εξειδίκευση στην εφαρμογή
Έλεγχος της εξουσίας από τους πολλούς

Το χάος δεν έρχεται από τη συμμετοχή, έρχεται από την απουσία λογοδοσίας.

5. Οι “άριστοι” χωρίς κοινωνικό έλεγχο οδηγούν σε ιδιοτέλεια

H ίδια η τοποθέτηση κατηγορεί τους πολλούς για ιδιοτέλεια, ενώ:

Όσο πιο κλειστή είναι η εξουσία, τόσο πιο εύκολα αναπαράγει τα συμφέροντά της.

Η ιστορία της δικαιοσύνης το δείχνει ξεκάθαρα:

νόμοι υπέρ ισχυρών
επιλεκτική εφαρμογή
«νόμιμη» αδικία

Όλα αυτά έγιναν από ειδικούς, όχι από τους πολλούς.

[Georgios Nousias]

Αγαπητέ φίλε Γιώργο στις απόψεις κατά την ταπεινή μου άποψη δεν υπάρχει σωστό και λάθος. Απλά υπάρχει διαφορετική οπτική γωνία που βλέπει κάποιος τα θέματα που μπορούν να αλλάξουν αν έχουν καλύτερη ίσως πληροφόρηση και όχι πληροφόρηση μόνο από ΜΜΕ.

[Γιώργος Βλάμης - Ιδρυτής]

αν έχουν καλύτερη ίσως πληροφόρηση και όχι πληροφόρηση μόνο από ΜΜΕ.

Γιώργο, είμαστε εδώ ακριβώς για να μεταφέρουμε τις πληροφορίες που έχουμε και να διαφωτίσουμε τους συμπολίτες μας και να κάνουμε διάλογο.