«Υπήρξε ποτέ Δημοκρατία στην Ελλάδα;»

[Γιώργος Βλάμης - Ιδρυτής]

«Υπήρξε ποτέ Δημοκρατία στην Ελλάδα;»

Ο προβληματισμός σας είναι θεμελιώδης και αγγίζει το πιο δύσκολο, αλλά και πιο αναγκαίο, ερώτημα της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας:
αν πράγματι είχαμε ποτέ δημοκρατία ώστε να μιλάμε σήμερα για “αποκατάστασή” της.

Η ιστορική αλήθεια –και η θεσμική διαδρομή της χώρας– επιβεβαιώνουν αυτό που περιγράφετε:
Το ελληνικό κράτος, από την ίδρυσή του έως σήμερα, δεν απέκτησε ποτέ πλήρως λειτουργική δημοκρατία, αλλά εναλλαγές μεταξύ διαφορετικών μορφών μονοκεντρικής εξουσίας.

1. Το ελληνικό κράτος ιδρύθηκε ως εξάρτημα ξένης ισχύος – όχι ως έκφραση του λαού

Το 1830, η Ελλάδα δεν απέκτησε ανεξάρτητο κράτος με ευρωπαϊκά πρότυπα συμμετοχής.
Απέκτησε:

προτεκτοράτο υπό Αγγλία – Γαλλία – Ρωσία,

με ελέω Θεού μοναρχία,

και απόλυτη εξουσία ενός προσώπου, του Όθωνα.

Αυτό δεν είναι δημοκρατία, ούτε καν αντιπροσωπευτικό σύστημα.
Ήταν κεντρικό βασιλικό κράτος που κατήργησε:

τα τοπικά κοινά,

τις λαϊκές συνελεύσεις,

τις αυτοδιοικητικές πρακτικές της προεπαναστατικής Ελλάδας.

Δηλαδή ό,τι ελληνικό και πολιτειακά υγιές υπήρχε.

2. Το Σύνταγμα του 1843 ήταν ιστορικό αίτημα – αλλά όχι λειτουργική δημοκρατία

Το Σύνταγμα που κατέκτησε ο λαός με τη συμμετοχή του Μακρυγιάννη ήταν το πρώτο βήμα, όχι το τέλος.
Ο ίδιος ο Μακρυγιάννης είπε αργότερα:

«Ζητήσαμε Σύνταμα και έγινε σύντρημα.»

Και πράγματι:

οι μηχανισμοί εξουσίας παρέμειναν βασιλικοί,

η διακυβέρνηση παρέμεινε συγκεντρωτική,

και η δημοκρατία έμεινε στα χαρτιά.

3. Από το 1844 μέχρι σήμερα: 13 Συντάγματα, 27 αναθεωρήσεις – αλλά πάντα συγκεντρωτισμός

Η Ελλάδα έχει αλλάξει Συντάγματα περισσότερες φορές από κάθε ευρωπαϊκή χώρα αντίστοιχου μεγέθους.
Γιατί;

Διότι ποτέ δεν υπήρξε πλήρως σταθερό, αυτοτελές, λειτουργικό πλαίσιο ελέγχου της εξουσίας.

Η ιστορική διαδρομή δείχνει δύο μοντέλα:

α) Ελέω Θεού μοναρχία (1833–1924 και 1935–1974 με διαλείμματα)

Με περιορισμένη λαϊκή κυριαρχία και ισχυρά εξωθεσμικά κέντρα.

β) Εκλόγιμη μοναρχία (1974–…)

Ο Πρωθυπουργός συγκεντρώνει την ισχύ που παλαιότερα είχε ο μονάρχης:

ελέγχει την κυβέρνηση,

ελέγχει τον διορισμό της ηγεσίας της Δικαιοσύνης,

επηρεάζει τον κρατικό μηχανισμό,

έχει σχεδόν απόλυτο έλεγχο της Βουλής μέσω κομματικής πειθαρχίας,

και καμία ουσιαστική λογοδοσία.

Δεν είναι τυχαίο ότι η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία περιγράφει το ελληνικό μοντέλο ως:

«πρωθυπουργοκεντρικό καθεστώς με μονοκομματικό έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας».

Το όνομα αλλάζει∙
η δομή εξουσίας όχι.

4. Γιατί δεν λειτούργησε ποτέ πραγματική δημοκρατία;

Η ιστορική αναδρομή δείχνει τρεις βασικούς λόγους:

1. Το κράτος δεν προέκυψε από τους θεσμούς της κοινωνίας

Αλλά επιβλήθηκε από έξω.
Η κοινωνία είχε παράδοση δημοκρατίας (Κοινά, Δημογεροντίες).
Το κράτος δεν την αξιοποίησε.

2. Το κομματικό σύστημα δημιουργήθηκε από ξένα συμφέροντα (Αγγλικό, Γαλλικό, Ρωσικό κόμμα)

Κόμματα που εκπροσωπούσαν ξένες δυνάμεις, όχι κοινωνικά ρεύματα.

3. Η συνταγματική τάξη δεν συμπληρώθηκε ποτέ από θεσμικά αντίβαρα

Δεν υπήρξαν:

ανεξάρτητοι θεσμοί,

δικαστική αυτονομία,

διαφάνεια,

συμμετοχική λογοδοσία.

Απουσίαξε δηλαδή το θεμέλιο μιας αληθινής δημοκρατίας:
η διάχυση της εξουσίας σε πολλούς θεσμούς.

5. Άρα: είχαμε ποτέ δημοκρατία;

Η ειλικρινής, θεσμικά ακριβής απάντηση είναι:

Όχι.
Είχαμε διαδοχικές μορφές μονοκεντρικής εξουσίας – ημι-συνταγματικές, ημι-αντιπροσωπευτικές, αλλά όχι λειτουργική δημοκρατία.

Και σήμερα δεν ζούμε σε δημοκρατία με τη θεωρητική έννοια.
Ζούμε σε:

εκλόγιμη μονοκρατορία,
με κομματική κυριαρχία
και θεσμική εξάρτηση της δικαιοσύνης.

6. Τι σημαίνει λοιπόν «αποκαθιστούμε τη δημοκρατία»;

Δεν εννοούμε επιστροφή σε κάτι που υπήρξε.
Εννοούμε ίδρυση για πρώτη φορά ενός πλαισίου:

πραγματικού ελέγχου της εξουσίας,

ανεξαρτησίας των θεσμών,

συμμετοχής των πολιτών,

διάχυσης εξουσιών,

διαφάνειας και λογοδοσίας,

συνταγματικής εξισορρόπησης.

Μιλάμε δηλαδή για ίδρυση νέου πολιτειακού μοντέλου, όχι για αναβίωση του παλιού.

Για πρώτη φορά στην ιστορία μας.

**7. Το ερώτημα δεν είναι «πού είχαμε δημοκρατία;» —

είναι «πότε θα την αποκτήσουμε;»**

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται ακόμη ένα κόμμα σε ένα παλιό παιχνίδι.

Χρειάζεται:

νέο πολιτειακό σχεδιασμό,

θεσμική ανασυγκρότηση,

νέο πλαίσιο κοινωνικού ελέγχου,

νέο Σύνταγμα που δεν θα γεννά πρωθυπουργοκράτες και κομματικές αυλές.

Και πάνω απ’ όλα, χρειάζεται:

την επαναφορά της εξουσίας στην κοινωνία.
Όχι στους μηχανισμούς.