Καρτέλ (ολιγοπώλια) - Ποιά ειναι και πως σπανε
Δημοσιεύτηκε: Τετ Δεκ 24, 2025 12:16 pm
Καρτέλ (ολιγοπώλιο)
(οικονομία) ο έλεγχος της διάθεσης ενός ή περισσοτέρων αγαθών από λίγους, (λ.χ. επιχειρήσεις, κράτη), οι οποίοι συνεργάζονται για την ευνοϊκή για αυτούς ρύθμιση των τιμών, το καρτέλ
- Ποιά ειναι και πως "σπάνε"
Καρτέλ:
ανεβάζουν τιμές → μειώνουν αγοραστική δύναμη
δεν έχουν κίνητρο να πληρώσουν καλύτερα
Φοροδιαφυγή:
λιγότερα έσοδα → λιγότερες επενδύσεις
υψηλοί φόροι σε μισθωτούς
πίεση για χαμηλούς καθαρούς μισθούς
Τι θα σήμαινε «να σπάσουν» στην πράξη
- Πραγματική Επιτροπή Ανταγωνισμού
- Βαριά πρόστιμα που πληρώνονται, όχι «σέρνονται»
- Άνοιγμα αγορών σε νέους παίκτες
:- Ψηφιακοί έλεγχοι παντού (όχι επιλεκτικά)
- Πολιτική σύγκρουση με συμφέροντα
Αυτό έχει πολιτικό κόστος.
Η σκληρή αλήθεια
Η Ελλάδα δεν είναι φτωχή επειδή «δεν έχει λεφτά».
Είναι φτωχή γιατί τα λεφτά μαζεύονται σε λίγους και δεν κυκλοφορούν.
Γιατί άλλες χώρες έσπασαν καρτέλ?
Γιατί εδώ δεν σπάνε εύκολα?
Γι σημαίνει αυτό για τον εργαζόμενο?
Θα είμαι πολύ προσεκτικός και ακριβής, γιατί δεν επιτρέπεται (ούτε είναι σοβαρό) να «κατηγορούμε» εταιρείες χωρίς δικαστικές αποφάσεις.
Άρα δεν θα πω “αυτοί είναι παράνομοι”, αλλά:
Ποιες αγορές στην Ελλάδα είναι τόσο συγκεντρωμένες, ώστε στην πράξη λειτουργούν καρτελοποιημένα (ολιγοπώλια), και ποιοι παίκτες τις ελέγχουν.
1. Καύσιμα (διύλιση – χονδρική – λιανική)
Διύλιση (ουσιαστικά 2 παίκτες):
Hellenic Petroleum (ΕΛΠΕ)
Motor Oil
Δύο εταιρείες ελέγχουν σχεδόν όλη την παραγωγή καυσίμων της χώρας.
Τι σημαίνει αυτό:
πολύ μικρός ανταγωνισμός
παρόμοιες τιμές παντού
υψηλό κόστος μεταφοράς & ζωής
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει επαναλαμβανόμενα ερευνήσει τον κλάδο.
2. Κατασκευές & μεγάλα δημόσια έργα
Οι μεγάλοι διαγωνισμοί καταλήγουν σχεδόν πάντα στους ίδιους ομίλους:
ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ
ΕΛΛΑΚΤΩΡ
ΑΒΑΞ
ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ (μέσω ενεργειακών & υποδομών)
Σημαντικό:
Υπήρξαν επίσημες καταδίκες στο παρελθόν για συνεννόηση σε έργα.
Οι ίδιες εταιρείες συνεχίζουν να κυριαρχούν.
Λίγοι παίκτες, τεράστια έργα, υψηλό κόστος για το Δημόσιο.
3. Σούπερ μάρκετ & τρόφιμα
Η αγορά ελέγχεται κυρίως από:
Σκλαβενίτης
ΑΒ Βασιλόπουλος
Lidl
Μασούτης
My Market
5 αλυσίδες = πάνω από το 70% της αγοράς.
Τι συμβαίνει:
πιέζουν παραγωγούς
μικρή διαφοροποίηση τιμών
υψηλές τιμές σε σχέση με μισθούς
Δεν είναι «παράνομο καρτέλ», αλλά ισχυρό ολιγοπώλιο.
4. Τηλεπικοινωνίες
Σταθερή & κινητή:
Cosmote (ΟΤΕ)
Vodafone
Nova (πρώην Wind)
3 πάροχοι για όλη τη χώρα.
Αποτέλεσμα:
από τις ακριβότερες τηλεπικοινωνίες στην ΕΕ
χαμηλές ταχύτητες σε σχέση με τιμή
Αυτό αναγνωρίζεται επίσημα σε ευρωπαϊκές συγκρίσεις.
5. Ενέργεια (ηλεκτρικό ρεύμα)
ΔΕΗ
Protergia (Μυτιληναίος)
Ήρων
Elpedison
Λίγοι μεγάλοι παίκτες ελέγχουν παραγωγή & προμήθεια.
Τι σημαίνει:
περιορισμένος ανταγωνισμός
τιμές που δεν πέφτουν εύκολα
6. ΜΜΕ & δημόσια έργα (έμμεσο καρτέλ)
Δεν είναι «αγορά προϊόντος», αλλά:
λίγοι όμιλοι
εξάρτηση από κρατική διαφήμιση & έργα
Δημιουργείται πλέγμα πολιτικής–οικονομικής ισχύος.
Το κρίσιμο σημείο (για να μη γίνει παρεξήγηση)
Δεν λέμε: «αυτές οι εταιρείες είναι όλες παράνομες»
Λέμε:
«Η ελληνική οικονομία έχει λίγους πολύ ισχυρούς παίκτες ανά κλάδο, άρα αδύναμο ανταγωνισμό»
Και αυτό:
κρατά τιμές ψηλά
μισθούς χαμηλά
μικρές επιχειρήσεις εκτός παιχνιδιού
Πώς άλλες χώρες έσπασαν αντίστοιχα ολιγοπώλια, γιατί στην Ελλάδα δεν “αγγίζονται” εύκολα αυτοί οι κλάδοι. Τι σημαίνει όλο αυτό για τον μισθωτό στην πράξη
Πώς άλλες χώρες έσπασαν αντίστοιχα ολιγοπώλια
Πόσο διαφορετικά μπορεί να κινηθεί ένα κράτος όταν θέλει πραγματικά να «σπάσει» ολιγοπώλια με πραγματικά παραδείγματα Ευρώπης και ΗΠΑ, χωρίς υπερβολές.
Καύσιμα – παράδειγμα Ισπανίας & ΗΠΑ
Ισπανία: για χρόνια υπήρχε συγκέντρωση στους διυλιστές.
Τι έκαναν:
Ενίσχυσαν μικρούς ανεξάρτητους πρατηριούχους με φορολογικά κίνητρα
Έλεγξαν τιμολόγηση: υποχρέωση δημοσίευσης τιμών χονδρικής & λιανικής
Αποτέλεσμα: ανταγωνισμός, πτώση τιμών για καταναλωτές
ΗΠΑ: καταστολή καρτέλ καυσίμων με αντισμονοπωλιακούς νόμους (Sherman Act)
Μεγάλες εταιρείες διύλισης κλήθηκαν να πουλήσουν μέρος των μεριδίων τους
Επέβαλαν πρόστιμα σε συμφωνίες τιμών
Διδάγματα: νόμοι + εφαρμογή + δημόσια διαφάνεια.
Κατασκευές – παράδειγμα Γερμανίας
Στη Γερμανία οι δημόσιες συμβάσεις:
δημοσιεύονται πλήρως
έχουν ανοιχτούς διαγωνισμούς
προβλέπεται ποινική ευθύνη για συνεννόηση εταιρειών
Αποτέλεσμα: περισσότερες μικρομεσαίες εταιρείες συμμετέχουν, τιμές μειώνονται, έργα ολοκληρώνονται γρηγορότερα.
Σημαντικό: αυστηρός έλεγχος & πρόστιμα λειτουργούν.
Σούπερ μάρκετ – παράδειγμα Σουηδίας
Η αγορά ήταν συγκεντρωμένη (ICA, Coop, Axfood)
Κράτος:
έθεσε όρια για συγκέντρωση μεριδίων αγοράς
έλεγξε συμβάσεις με προμηθευτές
Αποτέλεσμα: μικρότερο μονοπώλιο, χαμηλότερες τιμές, περισσότερες επιλογές για καταναλωτές.
Τηλεπικοινωνίες – παράδειγμα Φινλανδίας
Αρχικά λίγοι πάροχοι, ακριβές κινητά & internet
Κράτος + ΕΕ:
υποχρέωσε πρόσβαση σε δίκτυα για νέους παρόχους
έβαλε όρια σε τιμές wholesale
Αποτέλεσμα: περισσότερες επιλογές, φθηνότερο internet, μεγαλύτερη καινοτομία (π.χ. 5G).
Βασικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται
Νομοθεσία κατά του καρτέλ / ανταγωνισμού
Sherman Act (ΗΠΑ), EU Competition Law (ΕΕ)
Αποκάλυψη & διαφάνεια
Δημοσίευση τιμών, δημοπρασίες
Φορολογικά κίνητρα για νέους παίκτες
Μικρές επιχειρήσεις, startups, αγροτικά προϊόντα
Πρόστιμα & ποινές
Δεν αρκεί να βγει απόφαση – πρέπει να πληρώνεται και να αποφεύγεται επανάληψη
Συμπέρασμα
Στις περισσότερες χώρες, το κράτος
- δεν φοβάται τις μεγάλες εταιρείες
- εφαρμόζει κανόνες ανταγωνισμού + διαφάνεια + ποινές
Το αποτέλεσμα: χαμηλότερες τιμές, μεγαλύτερος ανταγωνισμός, καλύτερες υποδομές, υψηλότεροι μισθοί σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα είναι ότι πολιτική + οικονομική ισχύς των ολιγοπωλίων μπλοκάρει την εφαρμογή των ίδιων κανόνων.
(οικονομία) ο έλεγχος της διάθεσης ενός ή περισσοτέρων αγαθών από λίγους, (λ.χ. επιχειρήσεις, κράτη), οι οποίοι συνεργάζονται για την ευνοϊκή για αυτούς ρύθμιση των τιμών, το καρτέλ
- Ποιά ειναι και πως "σπάνε"
Καρτέλ:
ανεβάζουν τιμές → μειώνουν αγοραστική δύναμη
δεν έχουν κίνητρο να πληρώσουν καλύτερα
Φοροδιαφυγή:
λιγότερα έσοδα → λιγότερες επενδύσεις
υψηλοί φόροι σε μισθωτούς
πίεση για χαμηλούς καθαρούς μισθούς
Τι θα σήμαινε «να σπάσουν» στην πράξη
- Πραγματική Επιτροπή Ανταγωνισμού
- Βαριά πρόστιμα που πληρώνονται, όχι «σέρνονται»
- Άνοιγμα αγορών σε νέους παίκτες
:- Ψηφιακοί έλεγχοι παντού (όχι επιλεκτικά)
- Πολιτική σύγκρουση με συμφέροντα
Αυτό έχει πολιτικό κόστος.
Η σκληρή αλήθεια
Η Ελλάδα δεν είναι φτωχή επειδή «δεν έχει λεφτά».
Είναι φτωχή γιατί τα λεφτά μαζεύονται σε λίγους και δεν κυκλοφορούν.
Γιατί άλλες χώρες έσπασαν καρτέλ?
Γιατί εδώ δεν σπάνε εύκολα?
Γι σημαίνει αυτό για τον εργαζόμενο?
Θα είμαι πολύ προσεκτικός και ακριβής, γιατί δεν επιτρέπεται (ούτε είναι σοβαρό) να «κατηγορούμε» εταιρείες χωρίς δικαστικές αποφάσεις.
Άρα δεν θα πω “αυτοί είναι παράνομοι”, αλλά:
Ποιες αγορές στην Ελλάδα είναι τόσο συγκεντρωμένες, ώστε στην πράξη λειτουργούν καρτελοποιημένα (ολιγοπώλια), και ποιοι παίκτες τις ελέγχουν.
1. Καύσιμα (διύλιση – χονδρική – λιανική)
Διύλιση (ουσιαστικά 2 παίκτες):
Hellenic Petroleum (ΕΛΠΕ)
Motor Oil
Δύο εταιρείες ελέγχουν σχεδόν όλη την παραγωγή καυσίμων της χώρας.
Τι σημαίνει αυτό:
πολύ μικρός ανταγωνισμός
παρόμοιες τιμές παντού
υψηλό κόστος μεταφοράς & ζωής
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει επαναλαμβανόμενα ερευνήσει τον κλάδο.
2. Κατασκευές & μεγάλα δημόσια έργα
Οι μεγάλοι διαγωνισμοί καταλήγουν σχεδόν πάντα στους ίδιους ομίλους:
ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ
ΕΛΛΑΚΤΩΡ
ΑΒΑΞ
ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ (μέσω ενεργειακών & υποδομών)
Σημαντικό:
Υπήρξαν επίσημες καταδίκες στο παρελθόν για συνεννόηση σε έργα.
Οι ίδιες εταιρείες συνεχίζουν να κυριαρχούν.
Λίγοι παίκτες, τεράστια έργα, υψηλό κόστος για το Δημόσιο.
3. Σούπερ μάρκετ & τρόφιμα
Η αγορά ελέγχεται κυρίως από:
Σκλαβενίτης
ΑΒ Βασιλόπουλος
Lidl
Μασούτης
My Market
5 αλυσίδες = πάνω από το 70% της αγοράς.
Τι συμβαίνει:
πιέζουν παραγωγούς
μικρή διαφοροποίηση τιμών
υψηλές τιμές σε σχέση με μισθούς
Δεν είναι «παράνομο καρτέλ», αλλά ισχυρό ολιγοπώλιο.
4. Τηλεπικοινωνίες
Σταθερή & κινητή:
Cosmote (ΟΤΕ)
Vodafone
Nova (πρώην Wind)
3 πάροχοι για όλη τη χώρα.
Αποτέλεσμα:
από τις ακριβότερες τηλεπικοινωνίες στην ΕΕ
χαμηλές ταχύτητες σε σχέση με τιμή
Αυτό αναγνωρίζεται επίσημα σε ευρωπαϊκές συγκρίσεις.
5. Ενέργεια (ηλεκτρικό ρεύμα)
ΔΕΗ
Protergia (Μυτιληναίος)
Ήρων
Elpedison
Λίγοι μεγάλοι παίκτες ελέγχουν παραγωγή & προμήθεια.
Τι σημαίνει:
περιορισμένος ανταγωνισμός
τιμές που δεν πέφτουν εύκολα
6. ΜΜΕ & δημόσια έργα (έμμεσο καρτέλ)
Δεν είναι «αγορά προϊόντος», αλλά:
λίγοι όμιλοι
εξάρτηση από κρατική διαφήμιση & έργα
Δημιουργείται πλέγμα πολιτικής–οικονομικής ισχύος.
Το κρίσιμο σημείο (για να μη γίνει παρεξήγηση)
Δεν λέμε: «αυτές οι εταιρείες είναι όλες παράνομες»
Λέμε:
«Η ελληνική οικονομία έχει λίγους πολύ ισχυρούς παίκτες ανά κλάδο, άρα αδύναμο ανταγωνισμό»
Και αυτό:
κρατά τιμές ψηλά
μισθούς χαμηλά
μικρές επιχειρήσεις εκτός παιχνιδιού
Πώς άλλες χώρες έσπασαν αντίστοιχα ολιγοπώλια, γιατί στην Ελλάδα δεν “αγγίζονται” εύκολα αυτοί οι κλάδοι. Τι σημαίνει όλο αυτό για τον μισθωτό στην πράξη
Πώς άλλες χώρες έσπασαν αντίστοιχα ολιγοπώλια
Πόσο διαφορετικά μπορεί να κινηθεί ένα κράτος όταν θέλει πραγματικά να «σπάσει» ολιγοπώλια με πραγματικά παραδείγματα Ευρώπης και ΗΠΑ, χωρίς υπερβολές.
Καύσιμα – παράδειγμα Ισπανίας & ΗΠΑ
Ισπανία: για χρόνια υπήρχε συγκέντρωση στους διυλιστές.
Τι έκαναν:
Ενίσχυσαν μικρούς ανεξάρτητους πρατηριούχους με φορολογικά κίνητρα
Έλεγξαν τιμολόγηση: υποχρέωση δημοσίευσης τιμών χονδρικής & λιανικής
Αποτέλεσμα: ανταγωνισμός, πτώση τιμών για καταναλωτές
ΗΠΑ: καταστολή καρτέλ καυσίμων με αντισμονοπωλιακούς νόμους (Sherman Act)
Μεγάλες εταιρείες διύλισης κλήθηκαν να πουλήσουν μέρος των μεριδίων τους
Επέβαλαν πρόστιμα σε συμφωνίες τιμών
Διδάγματα: νόμοι + εφαρμογή + δημόσια διαφάνεια.
Κατασκευές – παράδειγμα Γερμανίας
Στη Γερμανία οι δημόσιες συμβάσεις:
δημοσιεύονται πλήρως
έχουν ανοιχτούς διαγωνισμούς
προβλέπεται ποινική ευθύνη για συνεννόηση εταιρειών
Αποτέλεσμα: περισσότερες μικρομεσαίες εταιρείες συμμετέχουν, τιμές μειώνονται, έργα ολοκληρώνονται γρηγορότερα.
Σημαντικό: αυστηρός έλεγχος & πρόστιμα λειτουργούν.
Σούπερ μάρκετ – παράδειγμα Σουηδίας
Η αγορά ήταν συγκεντρωμένη (ICA, Coop, Axfood)
Κράτος:
έθεσε όρια για συγκέντρωση μεριδίων αγοράς
έλεγξε συμβάσεις με προμηθευτές
Αποτέλεσμα: μικρότερο μονοπώλιο, χαμηλότερες τιμές, περισσότερες επιλογές για καταναλωτές.
Τηλεπικοινωνίες – παράδειγμα Φινλανδίας
Αρχικά λίγοι πάροχοι, ακριβές κινητά & internet
Κράτος + ΕΕ:
υποχρέωσε πρόσβαση σε δίκτυα για νέους παρόχους
έβαλε όρια σε τιμές wholesale
Αποτέλεσμα: περισσότερες επιλογές, φθηνότερο internet, μεγαλύτερη καινοτομία (π.χ. 5G).
Βασικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται
Νομοθεσία κατά του καρτέλ / ανταγωνισμού
Sherman Act (ΗΠΑ), EU Competition Law (ΕΕ)
Αποκάλυψη & διαφάνεια
Δημοσίευση τιμών, δημοπρασίες
Φορολογικά κίνητρα για νέους παίκτες
Μικρές επιχειρήσεις, startups, αγροτικά προϊόντα
Πρόστιμα & ποινές
Δεν αρκεί να βγει απόφαση – πρέπει να πληρώνεται και να αποφεύγεται επανάληψη
Συμπέρασμα
Στις περισσότερες χώρες, το κράτος
- δεν φοβάται τις μεγάλες εταιρείες
- εφαρμόζει κανόνες ανταγωνισμού + διαφάνεια + ποινές
Το αποτέλεσμα: χαμηλότερες τιμές, μεγαλύτερος ανταγωνισμός, καλύτερες υποδομές, υψηλότεροι μισθοί σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα είναι ότι πολιτική + οικονομική ισχύς των ολιγοπωλίων μπλοκάρει την εφαρμογή των ίδιων κανόνων.